Over moraalkunst en de bankrekening die zijn bek moet houden

Is het Waardentestament een kunstproject? Die vraag komt eens in de paar maanden langs. Het ligt aan de context welk antwoord ik geef. Met wie ik spreek en met welk doel. Gaat het gesprek over de vorm van het individuele testament dan zie ik een reproduceerbaar format voor me. Iets dat ieder mens moet kunnen laten maken. Geen kunst, maar een mooi toepasbaar model. Mijn bankrekening heeft op dat moment bovendien ook een stem, ik wil er iets mee verdienen. Ons gezin moet tenslotte ook ergens van leven. En met kunst is geld verdienen een bijkomend probleem.

Echter, zodra mijn hart een vinger in de pap krijgt, werk ik aan kunst. Want dat hart gaat van weinig anders dan kunst sneller kloppen. En de inhoud van het Waardentestament kan ik persoonlijk niet anders dan in kunst vertalen. Verbeelding is de weg naar binnen. Dan moet mijn bankrekening zijn bek houden.

Bad van drijfveren

Voor de Open Ateliers Noord was het Waardentestament eind mei twee dagen lang een interactieve installatie bij het Concertgemaal. Bezoekers konden in een bad vol veren gaan liggen, het ‘bad van drijfveren’. Of ze mochten voor eens in hun leven plaats nemen in een doodskist. En ernaast, als die ervaring te confronterend was.
Bad en kist kwamen voor in de aldaar te beluisteren tekst ‘Ode aan een einde’. Door mij geschreven en ingesproken, omlijst door jingles van de contra-alt-klarinet van manlief Job.

Zo’n vijftig luisteraars ondergingen de installatie, die het grootste deel van de tijd buiten stond. Ik zag mensen met gesloten ogen, in volle concentratie en toch ontspannen luisteren. Ik hoorde ze na afloop met elkaar in gesprek gaan over inhoudelijke vragen die de tekst opriep. Over hun persoonlijke nalatenschap, over de rol van waarden in hun leven. Een moeder besprak met haar 8-jarige zoon hoe ze herinnerd wilden worden, een vriendin van me schreef later op facebook dat ze troost had ervaren bij de zielenpijn die haar in de greep had.

Los van het feit dat ik met gouden vleugels de dag door fladderde, was het succes van de installatie een interessante toets van een ander vraagstuk dat me tijdens het werk aan het Waardentestament bezig houdt. Namelijk dat van de moraal.

Kom niet in mijn vrije ruimte!

Ik ben groot geworden met het idee dat moraal gelijk staat aan betutteling. Dat ieder individu zelf wel uitmaakt wat goed en slecht is. Dat je kortom iemands vrijheid aantast als je zegt hoe iets hoort of niet hoort.
Over waarden beginnen zou zomaar de persoonlijke vrije ruimte aan kunnen tasten. Want waarden zijn automatisch verbonden aan een moraal.

Kunst met een moraal is geen goed idee, leerde ik vanaf het moment dat ik op mijn 17e kunstenaars ging interviewen. Daar wilden ze niet aan, want het publiek zou zich niet serieus genomen voelen als de maker hem ging voorkauwen hoe hij moet denken.
Ze hadden gelijk, vond ik in de jaren die volgden. Wóest werd ik als ik een theatervoorstelling of tentoonstelling zag die me het leed in de wereld te letterlijk voorlegde. Dat letterlijke zag ik immers al op het journaal, waar de journalist een selectie tussen goed en fout had gemaakt.
Bij kunst hoort gelaagdheid.

Claartje_Concertgemaal_Testament-5355-2
Foto: Kika Booij

In ‘Ode aan een einde’ zit een moraal. Gechargeerd: ‘zorg dat je persoonlijke waarden voor jezelf duidelijk zijn’ heb ik in een verhaal verwerkt.
De luisteraars klaagden er niet over. In ieder geval niet in mijn gezicht.
Het had er alle schijn naar dat ze mijn verzoek tot gedachtevorming wilden overwegen. Behalve één vrouw, die me na beluisteren van de tekst tot drie keer vroeg of ik haar iets wilde meegeven met ‘Ode aan een einde’.

Mijn werk antwoordde ja, ik zei nee.
Klinkt dat arrogant? Dat bedoel ik niet zo.
Het werk moet voor zichzelf spreken.

 

 

Auteur: claartjechajes

Tekst, concept, poëzie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s